Thứ Hai, ngày 18 tháng 11 năm 2019

Quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản ở Việt Nam

Ngày đăng:02:00 09/07/2019
Lượt xem: 911
Cỡ chữ
Mỗi cá nhân, gia đình đều phải đối mặt với các vấn đề liên quan đến thu nhập, chi tiêu, đầu tư và có các mục tiêu trong ngắn hạn, trung và dài hạn đối với các vấn đề trên. Tuy nhiên, mỗi cá nhân, gia đình sẽ có phương thức và kết quả thực hiện khác nhau. Có cá nhân, gia đình rất quan tâm đến việc quản lý tài chính cá nhân và gia sản của mình nhưng trái lại, nhiều người không để tâm. Do đó, tài sản của họ có thể được duy trì và sinh lời hoặc giá trị tài sản bị giảm dần và rơi vào trạng thái túng thiếu, cuộc sống trở nên nghèo khó. Vì vậy, việc nhận thức đúng đắn về quản lý tài chính cá nhân, quản lý gia sản có ý nghĩa quan trọng đối với mỗi thành viên trong gia đình và xã hội. Bài viết sẽ giới thiệu sơ lược về quản lý tài chính cá nhân, quản lý gia sản, thực trạng quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản ở Việt Nam; đánh giá các hạn chế và đề xuất các khuyến nghị nhằm hoàn thiện hoạt động này ở Việt Nam.

 1. Cơ sở lý thuyết về quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản

Tài chính cá nhân là ứng dụng những nguyên tắc tài chính vào những quyết định về tiền bạc của một cá thể hoặc một gia đình. Nó chỉ ra phương thức để những cá thể/gia đình đó hoạch định ngân sách, tiết kiệm, kiếm tiền và tiêu tiền theo thời gian, có tính toán đến những rủi ro về tài chính và những kế hoạch trong cuộc sống tương lai. Đơn giản hơn, tài chính cá nhân là những hoạt động có liên quan đến tiền của cá nhân/gia đình để giúp cá nhân/gia đình đạt được các mục tiêu mong ước tương lai. 
Nội dung quản lý tài chính cá nhân bao gồm xác định tình hình tài chính, xác định mục tiêu tài chính, lập kế hoạch tài chính và thực hiện kế hoạch, kiểm soát chi tiêu. Như vậy, các hoạt động liên quan tới tài chính cá nhân khá rộng bao gồm lập ngân sách, tiết kiệm, bảo hiểm, đầu tư, hưu trí và di sản.

Quản lý gia sản là quản lý tài sản của cá nhân/gia đình nhằm đảm bảo tài sản (bao gồm vật, tiền, chứng khoán và các quyền tài sản…) được giữ gìn và sinh lời. Như vậy, quản lý gia sản là một trong những cách thức để đạt được kế hoạch tài chính của mỗi cá nhân/gia đình, là một nội dung quan trọng của quản lý tài chính cá nhân.
 
2. Thực trạng quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản ở Việt Nam
2.1. Thu nhập bình quân đầu người và nhu cầu quản lý gia sản

Cùng với sự tăng trưởng của nền kinh tế, thu nhập bình quân đầu người đã có xu hướng tăng rõ rệt. Năm 2017, thu nhập bình quân đầu người ở Việt Nam đạt hơn 2 lần so với năm 2010 và cao nhất trong giai đoạn 2010 - 2017. (Đồ thị 1)
Sự gia tăng về thu nhập cũng là cơ hội để người dân để ý hơn đối với việc quản lý tài sản của mình nhằm đảm bảo tài sản được duy trì và tăng trưởng. Điều đặc biệt hơn, số lượng người có thu nhập cao ngày càng tăng và có nhu cầu đối với dịch vụ quản lý tài sản của mình. (Đồ thị 2)

Nhu cầu quản lý gia sản của cá nhân, gia đình khá đa dạng, bao gồm nhu cầu đầu tư, tiết kiệm, nhu cầu tài chính cho tương lai con cái, nhu cầu bảo toàn và quản lý tài sản, nhu cầu đảm bảo độc lập về tài chính và nhu cầu về quyền thừa kế tài sản.
(Bảng 1)

                                                                        Nguồn: Tác giả tự tổng hợp

2.2. Cách quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản của các cá nhân/gia đình

Mỗi cá nhân, gia đình đều có cách quản lý tài chính và quản lý gia sản khác nhau. Tuy nhiên, theo kết quả khảo sát, phần lớn cá nhân/gia đình đều tự mình quản lý, chỉ một số nhỏ cá nhân/gia đình sử dụng các dịch vụ tư vấn hoặc ủy thác, thuê các công ty chứng khoán (CTCK), ngân hàng thương mại (NHTM) và các quỹ đầu tư quản lý tài sản của mình. Trong trường hợp tự quản lý, nhiều cá nhân, gia đình tự mình xây dựng kế hoạch tài chính và thực hiện kế hoạch. Do có nhiều sai lầm trong việc xác định mục tiêu tài chính, lập kế hoạch tài chính và quá trình thực hiện kế hoạch tài chính nên nhiều cá nhân/gia đình rơi vào trạng thái túng thiếu, thua lỗ trong hoạt động đầu tư của mình. Thực tế cho thấy, có ít cá nhân, gia đình có điều kiện, kinh nghiệm hoặc thiếu hiểu biết về quản lý tài chính cá nhân, quản lý gia sản để kiểm soát tình hình tài chính, quản lý danh mục đầu tư của bản thân, gia đình một cách có hiệu quả. (Bảng 2)
Nhằm đảm bảo cho tài sản được duy trì và tăng trưởng, nhiều cá nhân/gia đình đã sử dụng các dịch vụ quản lý tài chính cá nhân, dịch vụ quản lý gia sản. Kết quả cho thấy, hiệu quả sử dụng các dịch vụ này khá cao, mang lại sinh lời, thuận lợi và hài lòng cho khách hàng. (Bảng 3)

2.3. Các đơn vị cung cấp dịch vụ quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản

Quản lý tài sản nghe có vẻ đơn giản nhưng thực tế rất khó thực hiện, đặc biệt với những ai đang nắm giữ nguồn tài sản lớn và theo đuổi kế hoạch dài hạn cho tương lai. Họ mất nhiều thời gian để suy nghĩ nên lựa chọn phương án đầu tư nào, mức sinh lời và rủi ro dự kiến là bao nhiêu và thời điểm nào nên đầu tư... Nhiều khách hàng không thể trả lời được câu hỏi đó đã tìm đến các tổ chức có dịch vụ tư vấn và quản lý tài sản chuyên nghiệp. Bằng cách hợp tác với các tổ chức đó, họ không phải mất nhiều thời gian suy nghĩ các hướng đầu tư, tập trung hơn vào công việc chuyên môn của mình hay thoải mái tận hưởng cuộc sống, mà vẫn đảm bảo cuộc sống hiện tại và tương lai của cả gia đình.
Mỗi tổ chức tài chính cung cấp các dịch vụ khác nhau, thỏa mãn một phần hoặc toàn bộ các nhu cầu về quản lý tài chính và quản lý gia sản của cá nhân hoặc gia đình. (Bảng 4)

                                                                                                                                                            Nguồn: tác giả tự tổng hợp

Bên cạnh các đơn vị trên, một số tập đoàn hướng tới cung cấp khá nhiều các dịch vụ liên quan đến quản lý tài chính và quản lý gia sản cho các cá nhân và gia đình, trong đó Tập đoàn Trí Việt là một ví dụ điển hình. (Bảng 5)
 

2.4. Các phần mềm hỗ trợ quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản

Để quản lý tài chính cá nhân hiệu quả, có nhiều tổ chức cung cấp phần mềm hỗ trợ miễn phí. Trong đó, phải kể đến là phần mềm Financial Book - Sổ Thu Chi MISA, Money Lover, Money Manager Expense & Budget… Về cơ bản, các phần mềm sẽ ghi chép các khoản thu chi hàng ngày của cá nhân/gia đình, theo dõi số tiền đã chi so với hạn mức và hoạch định ngân sách… Đây là cung cụ khá hữu hiệu cho các cá nhân/gia đình trong quản lý tài chính cá nhân. Bên cạnh các phần mềm ghi nhận tài sản về tiền (tiền mặt, tiền gửi, tiền vay), một số công ty đã cung cấp phần mềm quản lý tài sản ở tài khoản chứng khoán (tiền, chứng khoán) như CTCK MBS (với ứng dụng Mstock24), FPTS (với ứng dụng Ezmobile trading)… (Bảng 6)

Nguồn: tác giả tự tổng hợp

2.5. Hạn chế và nguyên nhân trong hoạt động quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản ở Việt Nam
2.5.1. Hạn chế

Hoạt động quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản ở Việt Nam đã dần hình thành bao gồm từ ý thức, hiểu biết của người dân trong hoạt động quản lý tài chính cá nhân, quản lý gia sản cũng như sự xuất hiện các dịch vụ quản lý tài chính cá nhân, quản lý gia sản của các NHTM, CTCK, các công ty quản lý quỹ. Tuy nhiên, hoạt động này còn một số hạn chế sau:

Thứ nhất, sự am hiểu của người dân đối với quản lý tài chính cá nhân và dịch vụ quản lý tài chính cá nhân, dịch vụ quản lý gia sản chưa nhiều. Do đó, hiệu quả của việc tự quản lý tài chính cá nhân chưa cao và nhu cầu sử dụng dịch vụ quản lý tài chính cá nhân và gia sản chưa nhiều.

Thứ hai, số lượng đơn vị triển khai dịch vụ quản lý tài sản cá nhân khá ít và chủ yếu là các ngân hàng nước ngoài.

Thứ ba, dịch vụ quản lý tài sản cá nhân tại Việt Nam còn đơn điệu, chưa đa dạng, dịch vụ quản lý danh mục tài sản và lên kế hoạch tài chính chưa được giới thiệu đầy đủ trên thị trường.

Thứ tư, các phần mềm hỗ trợ quản lý tài chính cá nhân và gia sản mới chỉ dừng lại việc quản lý tài sản dưới dạng tiền, chưa có nhiều phần mềm quản lý tài sản dưới dạng cổ phiếu, bất động sản, các tài sản khác và đặc biệt là chưa có phần mềm có thể quản lý tất cả các loại tài sản.

2.5.2. Nguyên nhân của các hạn chế

Thứ nhất, công tác giáo dục tài chính cá nhân còn yếu. Các chương trình đào tạo ở các cấp gần như chưa có nội dung liên quan đến quản lý tài chính cá nhân. Gần đây, một số trường như Học viện Ngân hàng, Đại học FPT, Đại học Ngoại thương… đã tổ chức một số khóa đào tạo ngắn hạn cho học sinh phổ thông và nhà đầu tư. Học viện Ngân hàng, Đại học kinh tế - Đại học Quốc gia… đã đưa môn học này vào chương trình giảng dạy chính thức. Bên cạnh đó, một số NHTM và tổ chức như HSBC Việt Nam, Quỹ Citi Foundation, Trung ương Hội sinh viên Việt Nam, Sacombank, công ty tài chính tiêu dùng Home Credit Viêt Nam đã tổ chức đào tạo kiến thức, kỹ năng về quản lý tài chính cá nhân cho học sinh, sinh viên và nhà đầu tư.

Thứ hai, thiếu sự tin tưởng của cá nhân/hộ gia đình đối với dịch vụ quản lý tài chính cá nhân, dịch vụ quản lý gia sản của các tổ chức. Bao gồm tin tưởng về tính chuyên nghiệp, hiệu quả quản lý và tin tưởng về tính bảo mật của tài sản do các tổ chức quản lý (khách hàng có tiền luôn muốn thông tin về tài sản của mình được bảo mật, dù được các tổ chức cam kết nhưng nhiều khách hàng vẫn không tin tưởng).

Thứ ba, thiếu sự minh bạch về thông tin dẫn đến tâm lý e ngại khi ủy thác tài sản của mình cho các tổ chức quản lý. Người có tài sản lớn không dám để ngân hàng quản lý và hoạch định đầu tư bởi sự thiếu minh bạch về thông tin.

Thứ tư, thiếu sự kết nối giữa các đơn vị cung cấp sản phẩm dịch vụ và đơn vị cung cấp phần mềm hỗ trợ. Hiện tại, mỗi đơn vị cung cấp phần mềm riêng biệt và chưa có sự kết nối giữa các đơn vị trong cung cấp các phần mềm hỗ trợ. Do đó, chưa có phần mềm quản lý tài sản trọn gói, bao gồm cả việc đảm nhận thanh toán hóa đơn tiền điện, nước, điện thoại… và quản lý nhiều loại tài sản khác nhau trên phần mềm.

Thứ năm, các quy định pháp luật liên quan đến dịch vụ quản lý tài sản cá nhân, quản lý gia sản hiện chưa đầy đủ.
 
3. Khuyến nghị nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý tài chính cá nhân, quản lý gia sản và phát triển dịch vụ này ở Việt Nam

Mỗi cá nhân/gia đình có thể tự mình quản lý tài chính và quản lý gia sản hoặc có thể sử dụng dịch vụ do quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản do các tổ chức tài chính cung cấp. Để nâng cao hiệu quả của việc tự quản lý tài chính và quản lý gia sản cũng như phát triển dịch vụ này ở Việt Nam, các đơn vị có liên quan cần triển khai đồng bộ các giải pháp sau:

Thứ nhất, đẩy mạnh công tác giáo dục tài chính cá nhân. Nhằm tăng cường sự hiểu biết của người dân đối với hoạt động quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản đòi hỏi các tổ chức chính trị xã hội, các NHTM và các trường đại học tổ chức các môn học và khóa đào tạo ngắn hạn liên quan đến công tác này trên nhiều cấp độ khác nhau: đào tạo cho học sinh khi đang học phổ thông, khi đang là sinh viên, cả khi đi làm và lập gia đình. Bên cạnh đó, công tác truyền thông đối với lĩnh vực này cần được đẩy mạnh, bao gồm cả truyền thông trên các phương tiện thông tin đại chúng và cả lớp đào tạo trực tuyến nhằm tạo điều kiện cho mọi người dân có thể tiếp cận kiến thức về quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản.

Thứ hai, tạo dựng niềm tin và sự tin tưởng cho nhà đầu tư. Để làm được điều này, đòi hỏi các tổ chức cung ứng dịch vụ phải thể hiện được tính chuyên nghiệp của mình trong cung cấp và quản lý dịch vụ và đảm bảo tính bảo mật của dịch vụ được cung cấp. Muốn vậy, tổ chức cung ứng dịch vụ phải có được đội ngũ nhân sự giỏi chuyên môn và kỹ năng, có hệ thống phần mềm quản lý thân thiện và có tính bảo mật cao, có quy trình cung ứng dịch vụ đơn giản thuận tiện và chứng minh được hiệu quả quản lý tài sản của khách hàng. Các thông tin về tài sản khách hàng phải cung cấp đầy đủ cho khách hàng qua kênh email và khách hàng có thể theo dõi tình trạng tài sản của mình qua hệ thống phần mềm cài đặt ở điện thoại hoặc xem trực tuyến. Bên cạnh đó, các tổ chức cung ứng dịch vụ nên thường xuyên tổ chức các buổi giới thiệu về kiến thức, kỹ năng quản lý tài chính, quản lý gia sản và các sản phẩm dịch vụ cung cấp nhằm tạo thêm hiểu biết và tạo niềm tin cho khách hàng trong sử dụng dịch vụ.

Thứ ba, tăng cường sự kết nối giữa các đơn vị cung cấp sản phẩm dịch vụ và đơn vị cung cấp phần mềm hỗ trợ. Các đơn vị cung ứng dịch vụ cần có sự liên kết nhằm cung ứng các sản phẩm dịch vụ trọn gói và đặt hàng với tổ chức cung cấp phần mềm để có được phần mềm quản lý tài chính, quản lý gia sản đồng bộ. Qua đó, hệ thống phần mềm có thể quản lý các loại tài sản và sử dụng để thực hiện nhiều giao dịch khác nhau từ đặt lệnh mua bán chứng khoán, thanh toán tiền mua bán hàng hóa, thanh toán tiền điện nước, xác định giá trị chứng khoán, bất động sản, quản lý được các hợp đồng hợp tác đầu tư…
Thứ tư, các đơn vị liên quan cần xây dựng khung pháp lý về dịch vụ quản lý tài chính cá nhân và quản lý gia sản nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia và tạo niềm tin cho khách hàng khi sử dụng dịch vụ do các tổ chức cung cấp, đặc biệt là các hoạt động vay vốn, hợp tác đầu tư với cam kết lợi nhuận, tín dụng tiêu dùng và vay cầm đồ…
 
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1. Thạch Bình, “Dịch vụ quản lý tài sản: Ngân hàng nội chậm chân”;
2. Cafef.vn, “Phát triển TCWealth là một bước tiến đáng tự hào”;
3. Thu Ngân, “Quản lý tài sản đúng cách”.
 
PGS.,TS. Nguyễn Thanh Phương
Nguồn: TCNH số 19/2018

Bình luận Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu