Thứ Năm, ngày 19 tháng 09 năm 2019

Kiểm toán nội bộ công tác quản lý, giám sát hoạt động Quỹ tín dụng nhân dân năm 2018 và một số khuyến nghị

Ngày đăng:10:45 06/09/2019
Lượt xem: 225
Cỡ chữ
Hệ thống Quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) được thành lập năm 1993 theo Quyết định số 390/QĐ-TTg ngày 27/7/1993 của Thủ tướng Chính phủ. Tính đến 31/12/2018, toàn quốc có gần 1200 quỹ, hoạt động trên 57 tỉnh, thành phố trong cả nước. Trong những năm qua, cùng với sự quan tâm chỉ đạo của Ban lãnh đạo Ngân hàng Nhà nước (NHNN), sự vào cuộc quyết liệt của các đơn vị, chi nhánh NHNN trên địa bàn tỉnh, thành phố, hoạt động của hệ thống QTDND cơ bản đã đáp ứng được mục tiêu tương trợ, giúp đỡ các thành viên tiếp cận nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi, phục vụ cho hoạt động sản xuất, phát triển kinh tế, góp phần nâng cao đời sống của người dân, nhất là khu vực kinh tế nông nghiệp, nông thôn.

 

Việc xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện làm việc, hệ thống công nghệ tin học những năm gần đây có nhiều cải thiện; đội ngũ cán bộ quản lý, nghiệp vụ của các QTDND được đào tạo thường xuyên, trình độ nghiệp vụ được nâng lên một bước đáp ứng yêu cầu hoạt động; công tác quản trị, điều hành, kiểm soát nội bộ ngày càng được chú trọng, góp phần nâng cao hệ số an toàn hoạt động của quỹ. Các chỉ tiêu cơ bản về hoạt động của hệ thống QTDND như: tổng nguồn vốn tiếp tục tăng, cơ cấu vốn tương đối hợp lý, nguồn vốn huy động tiền gửi của dân cư và các tổ chức kinh tế tăng trưởng ổn định và chiếm tỷ trọng lớn, chất lượng tín dụng ở một số nơi khá tốt, tỷ lệ nợ xấu không cao, vốn khả dụng (chỉ tính tiền mặt và tiền gửi tại NHNN) của các QTDND tăng nhẹ so với cuối năm 2017. Năm 2018, hệ thống các QTDND tiếp tục tích cực triển khai các giải pháp cơ cấu lại theo Đề án Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2016 - 2020 ban hành kèm theo Quyết định số 1058/QĐ-TTg ngày 19/7/2017 của Thủ tướng Chính phủ.
 
Tuy nhiên, hoạt động của hệ thống QTDND thời gian qua  còn bộc lộ một số hạn chế trong quản trị điều hành và kiểm toán nội bộ. Tỷ lệ nợ xấu tính chung của hệ thống QTDND năm 2017 có xu hướng tăng và tỷ trọng nợ nhóm 5 vẫn ở mức khá cao; vẫn còn một số QTDND vi phạm về nguyên tắc, điều kiện vay vốn, vi phạm quy định về bảo đảm tiền vay, về thẩm định và xét duyệt cho vay, đặc biệt là tình trạng cố tình vi phạm các quy định pháp luật, vi phạm đạo đức nghề nghiệp của người quản lý, điều hành và cán bộ của QTDND. Kết quả xếp loại năm 2017 đã được Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng thẩm định, có 63 QTDND yếu kém, trong đó 24 QTDND đang được kiểm soát đặc biệt. Ngoài ra, quá trình thực thi nhiệm vụ quản lý QTDND của các NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố có lúc, có nơi còn bộc lộ một số hạn chế, chưa đánh giá đúng trách nhiệm quản lý nhà nước và chưa phát huy vai trò của công tác thanh tra, giám sát đối với hệ thống QTDND, trong khi hoạt động của các QTDND còn có những vấn đề cần quan tâm xử lý. 
 
Để phòng ngừa các rủi ro có nguy cơ gây mất an toàn trong hoạt động, phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động của các QTDND, tiếp tục thực hiện tốt Chỉ thị số 57-CT/TW ngày 10/10/2000 của Bộ Chính trị, những năm qua Thống đốc NHNN đã có nhiều chỉ đạo, yêu cầu các đơn vị thuộc NHNN, đặc biệt là Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng, NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố tập trung đề ra giải pháp nâng cao chất lượng công tác thanh tra, giám sát phát hiện sớm và có biện pháp ngăn chặn, xử lý những tồn tại, đặc biệt là các vi phạm có tính chất chủ quan, rủi ro đạo đức; tiếp tục đổi mới, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý quy định về an toàn hoạt động của hệ thống QTDND; tăng cường phối hợp giữa các đơn vị NHNN; tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo, vào cuộc của cấp ủy, chính quyền địa phương tại các địa bàn tỉnh, thành phố; triển khai quyết liệt, có hiệu quả Đề án củng cố và phát triển hệ thống QTDND đến 2020 và định hướng đến 2030 sau khi được phê duyệt.
 
Năm 2018, thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thống đốc, công tác kiểm toán nội bộ NHNN đã tập trung kiểm toán tuân thủ công tác quản lý, thanh tra giám sát đối với hệ thống QTDND, nhất là những địa bàn tỉnh, thành phố có số lượng QTDND lớn. 
 
Nội dung kiểm toán tập trung chủ yếu vào việc kiểm tra thực hiện nhiệm vụ liên quan đến cấp, thu hồi giấy phép thành lập và hoạt động của QTDND; kiểm tra trình tự, thủ tục, phân công nhiệm vụ cho công chức giám sát hoạt động đối với từng QTDND trên địa bàn; kiểm tra việc tổ chức thực hiện công tác thanh tra tại chỗ, từ khâu xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra, tiến hành cuộc thanh tra đến theo dõi thực hiện kiến nghị sau thanh tra; kiểm tra công tác chấp thuận hoặc chấp thuận theo ủy quyền của Thống đốc về nhân sự quản lý, điều hành các QTDND. Thông qua kiểm toán, đánh giá tình hình chấp hành quy định của pháp luật trong quá trình triển khai chức năng, nhiệm vụ được giao, kiến nghị Chi nhánh thực hiện các biện pháp cần thiết nhằm nâng cao tính tuân thủ và hiệu quả trong hoạt động của QTDND. Phát hiện những bất hợp lý trong cơ chế, chính sách, quy trình nghiệp vụ để đề xuất, kiến nghị Thống đốc chỉ đạo các đơn vị có liên quan nghiên cứu chỉnh sửa, bổ sung cho phù hợp.
 
Kết quả kiểm toán tuân thủ, hoạt động tại 16 NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố năm 2018 cho thấy: Thời gian qua, công tác quản lý của thanh tra, giám sát ngân hàng đối với QTDND trên địa bàn đã được đổi mới ở tất cả các khâu từ cơ chế quản lý, tổ chức đăng ký hoạt động, hỗ trợ hoạt động và nâng cao chất lượng thanh tra, giám sát đảm bảo cho các QTDND phát triển an toàn, hiệu quả, đồng thời tăng cường phòng chống, ngăn ngừa các vi phạm pháp luật, nâng cao năng lực quản trị của từng QTDND, cụ thể:
 
Về công tác xây dựng cơ chế, chính sách đối với hoạt động của hệ thống QTDND: Trong năm 2018, NHNN tiếp tục xây dựng, ban hành nhiều văn bản, góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của QTDND phù hợp với quy định của Luật các Tổ chức tín dụng 2010 và nội dung Chỉ thị số 57-CT/TW ngày 10/10/2000: Thông tư số 05/2018/TT-NHNN ngày 12/3/2018 quy định về hồ sơ, trình tự, thủ tục chấp thuận những thay đổi, danh sách dự kiến bầu, bổ nhiệm nhân sự của TCTD là hợp tác xã; Thông tư số 09/2018/TT-NHNN ngày 30/3/2018 quy định về mạng lưới hoạt động của TCTD là hợp tác xã; Thông tư 23/2018/TT-NHNN ngày 14/9/2018 của Thống đốc quy định về tổ chức lại, thu hồi Giấy phép và thanh lý tài sản của QTDND; Chỉ thị số 06/CT-NHNN ngày 02/10/2018 về việc chấn chỉnh, tăng cường phòng, chống, ngăn ngừa vi phạm pháp luật nhằm đảm bảo an ninh, an toàn hoạt động trong hệ thống QTDND.
 
Về hoạt động thanh tra, giám sát đối với các QTDND:  Cơ quan Thanh tra, giám sát NHNN đã chủ động triển khai nghiêm túc ngay từ đầu năm Kế hoạch thanh tra năm 2018 ban hành kèm theo Quyết định số 2445/QĐ-NHNN ngày 24/11/2017 của Thống đốc NHNN, trong đó tập trung thanh tra diện rộng đối với các QTDND, đặc biệt chú trọng thanh tra các QTDND chưa được thanh tra trong ít nhất 02, 03 năm gần đây, các QTDND xếp loại yếu kém, nợ xấu cao, kinh doanh thua lỗ, tiềm ẩn rủi ro cao hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật. Qua hoạt động thanh tra tại chỗ đã phát hiện kịp thời một số sai phạm trong hoạt động của các QTDND. Đối với các sai phạm được phát hiện, thanh tra xác định rõ nguyên nhân, quy trách nhiệm cụ thể đối với tập thể, cá nhân có liên quan và kiến nghị các biện pháp xử lý theo quy định của pháp luật, yêu cầu Chủ tịch Hội đồng quản trị, Giám đốc các QTDND kiểm điểm, có hình thức xử lý kỷ luật phù hợp cùng với việc khắc phục các hành vi vi phạm. 
 
Từ tháng 12/2017, việc giám sát hoạt động ngân hàng đối với các TCTD được thực hiện theo quy định tại Thông tư số 08/2017/TT-NHNN ngày 01/8/2017. Công tác giám sát đã tập trung hơn vào việc cảnh báo sớm các rủi ro, nguy cơ tiềm ẩn trong hoạt động của QTDND. Quán triệt chỉ đạo của Thống đốc, NHNN chi nhánh các tỉnh, thành phố đã triển khai thực hiện các biện pháp chỉ đạo các QTDND xây dựng và phê duyệt phương án cơ cấu lại, gắn với xử lý nợ xấu; tổ chức theo dõi, giám sát tình hình thực hiện phương án; thực hiện phân công cụ thể, trách nhiệm cho từng công chức thực hiện giám sát đối với mỗi QTDND; thu thập, khai thác thông tin, dữ liệu trên hệ thống báo cáo, phân tích các chỉ số, chỉ tiêu, hình hình hoạt động, từ đó kịp thời có những chấn chỉnh, cảnh báo đến đối tượng giám sát; cung cấp thông tin về tình hình của các QTDND cho các đoàn thanh tra tại chỗ, qua đó giúp các đoàn thanh tra có được thông tin nhanh, kịp thời, về tình hình hoạt động của QTDND.
 
Các đơn vị đã thực hiện trình tự, thủ tục chấp thuận dự kiến nhân sự bầu Hội đồng quản trị, Ban Kiểm soát theo quy định tại văn bản số 324/NHNN-TTGSNH ngày 18/01/2012. Điều kiện, tiêu chuẩn của Chủ tịch, thành viên Hội đồng quản trị; Trưởng ban và thành viên Ban Kiểm soát; Giám đốc QTDND trên địa bàn phù hợp với quy định tại Thông tư số 04/2015/TT-NHNN ngày 31/3/2015.
 
Về công tác chỉnh sửa sau thanh tra: Công tác thanh tra, giám sát đã chú trọng hơn đối với việc đôn đốc, theo dõi khắc phục chỉnh sửa sau thanh tra; áp dụng nhiều biện pháp bảo đảm triển khai thực hiện các kết luận thanh tra, tăng cường hiệu lực, hiệu quả công tác thanh tra.
 
Tuy nhiên, ngoài những ưu điểm trên, hoạt động thanh tra, giám sát QTDND thời gian qua vẫn còn một số hạn chế:
 
- Một số đơn vị chưa chủ động trong xây dựng chương trình để triển khai thực hiện kế hoạch thanh tra của NHNN một cách chi tiết, vẫn còn một số QTDND chưa được thanh tra trong khoảng 05 năm gần đây. Việc thực hiện trình tự, thủ tục tiến hành một cuộc thanh tra chưa đầy đủ, chưa làm tốt khâu chuẩn bị cho công tác thanh tra; kết luận thanh tra chưa đánh giá, nhận xét đầy đủ nội dung theo kế hoạch...
 
- Một số QTDND hoạt động yếu kém, đã đưa vào tình trạng kiểm soát đặc biệt, nhưng chưa có biện pháp tích cực quản lý, theo dõi chặt chẽ, chậm báo cáo NHTW kết quả triển khai phương án xử lý QTDND yếu kém; chưa phân công công việc cho các thành viên Ban kiểm soát đặc biệt khi có thay đổi...
 
- Việc theo dõi thực hiện kiến nghị sau thanh tra, kiểm tra có lúc, có nơi chưa sát sao, chặt chẽ; chưa kịp thời phát hiện, xử lý tình trạng một số QTDND chưa khắc phục theo kiến nghị tại kết luận thanh tra. 
 
- Công tác xem xét đề nghị chấp thuận danh sách dự kiến nhân sự của QTDND ở một số nơi còn chưa bảo đảm đúng quy định.
 
- Hoạt động giám sát của bộ phận chuyên quản chưa đáp ứng  tốt yêu cầu về chất lượng: Việc thu thập thông tin, nắm bắt tình hình hoạt động của các QTDND còn ít, thông tin chưa đầy đủ và chưa cập nhật, độ tin cậy thấp. Công tác phát hiện cảnh báo sớm để kịp thời có giải pháp chấn chỉnh, ngăn chặn vẫn còn hạn chế. Công nghệ giám sát tại một số đơn vị còn đơn giản, việc xử lý dữ liệu, phân tích thông tin còn thực hiện thủ công nên hiệu quả chưa cao. 
 
Từ tình hình thực tế trên, qua kết quả kiểm toán tuân thủ và hoạt động đối với công tác quản lý, thanh tra, giám sát hoạt động QTDND năm 2018, nhóm tác giả khuyến nghị một số nội dung nhằm nâng cao chất lượng thanh tra, giám sát đối với hoạt động QTDND, góp phần giảm thiểu những hạn chế, bất cập trong hoạt động của một số QTDND. Cụ thể như sau:
 
Một là, khẩn trương hoàn thiện trình Thủ tướng phê duyệt Đề án củng cố và phát triển hệ thống QTDND đến 2020 và định hướng đến 2030 gắn với tiếp tục thực hiện Đề án Tái cơ cấu các TCTD theo Quyết định số 1058/QĐ-TTg ngày 19/7/2017 của Thủ tướng Chính phủ nói chung và đề án Tái cơ cấu của từng QTDND nói riêng đã được phê duyệt để đẩy nhanh tiến độ tái cơ cấu, nâng cao chất lượng quản trị rủi ro, năng lực điều hành và hiệu quả hoạt động của các QTDND. Ngoài ra, cần thường xuyên rà soát, xem xét sửa đổi, bổ sung một số văn bản quy phạm pháp luật bất cập, không còn phù hợp với thực tiễn, nhằm đảm bảo hoạt động QTDND có hiệu quả. Hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý hoạt động QTDND nhất là các quy định về an toàn theo chuẩn mực quốc tế và phù hợp với Việt Nam.
 
Hai là, nâng cao chất lượng giám sát trên cơ sở rủi ro, cần xây dựng một hệ thống chỉ tiêu giám sát khoa học, sử dụng công nghệ hiện đại, thực hiện tốt việc dự báo và cảnh báo rủi ro; từng bước xây dựng và phát triển kho thông tin dữ liệu, cập nhật tình hình hoạt động thanh tra tại chỗ, giám sát từ xa, kết quả kiểm toán độc lập, thông tin báo cáo từ hoạt động kiểm toán, kiểm soát nội bộ của QTDND. Bên cạnh đó, cần xây dựng chương trình phần mềm giám sát phù hợp, nâng cao kỹ năng phân tích, cảnh báo rủi ro của các QTDND; thiết lập được mạng lưới thông tin có hiệu quả với các QTDND đảm bảo bộ phận giám sát có thể cập nhật, khai thác thông tin đầy đủ phục vụ cho công tác phân tích, đánh giá hiện trạng các QTDND. 
 
Ba là, việc xây dựng kế hoạch thanh tra tại chỗ cần khai thác triệt để các thông tin từ hoạt động giám sát; thanh tra có trọng tâm trọng điểm, kết hợp thanh tra định kỳ, thanh tra đột xuất đối với các QTDND có nguy cơ rủi ro tiềm ẩn. Đổi mới nội dung, phương pháp thanh tra, tập trung vào các hoạt động có mức độ rủi ro cao, tránh tình trạng thanh tra dàn trải; tuân thủ các bước trong quy trình thanh tra tại chỗ, đặc biệt là khâu khảo sát, chuẩn bị thanh tra; nâng cao chất lượng nhận định, đánh giá các hạn chế, sai phạm phát hiện trong giai đoạn tiến hành thanh tra trực tiếp, đảm bảo kết luận thanh tra chặt chẽ và có hiệu quả.
 
Bốn là, công tác xử lý vi phạm cần được thực hiện kiên quyết và kịp thời theo thẩm quyền, đúng quy định của pháp luật. Việc xử lý vi phạm cần áp dụng chế tài phù hợp, tăng cường tính răn đe đối với các QTDND có vi phạm. Khi xử lý vi phạm hành chính cần đảm bảo đúng người, đúng việc, gắn trách nhiệm cụ thể đối với tập thể, cá nhân vi phạm. 
 
Năm là, tăng cường công tác phối hợp, tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy và chính quyền địa phương nhằm hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của các QTDND an toàn, hiệu quả; kịp thời trao đổi, nắm bắt thông tin, chấn chỉnh xử lý các vi phạm phát sinh gây ảnh hưởng đến hoạt động QTDND nói riêng và hoạt động ngân hàng nói chung.


ThS. Lê Quốc Nghị, Trương Hồng Quang

Nguồn: TCNH Số 2+3/2019
Bình luận Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu