Thứ Tư, ngày 21 tháng 04 năm 2021

Hoạt động kinh tế đối ngoại năm 2020 khởi sắc và những đóng góp tích cực của Ngân hàng Nhà nước

Ngày đăng:11:28 26/02/2021
Lượt xem: 1.480
Cỡ chữ
Năm 2020 là một năm kinh tế toàn cầu biến động khó lường do dịch bệnh Covid-19 đã tác động sâu rộng đến từng quốc gia trên thế giới.

 
Số lượng người chết vì dịch bệnh không ngừng tăng lên, số người thất nghiệp và số quốc gia tăng cường biện pháp phong tỏa cho thấy bức tranh đầy màu xám của thế giới năm 2020. Tuy nhiên, những tiến triển trong việc sản xuất vắc - xin phòng, chống dịch bệnh ở nhiều nước đã dấy lên niềm hy vọng cho từng người dân trên toàn cầu. Cùng chung với những khó khăn của các nước, Việt Nam đã trải qua một năm nhiều thăng trầm, với nửa đầu năm kinh tế vô cùng khó khăn, dịch bệnh diễn biến phức tạp, nhiều hoạt động thương mại, đầu tư bị gián đoạn. Tuy nhiên, với sự kiên định của Chính phủ trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, phấn đấu tăng trưởng dương, sang đến nửa sau của năm 2020, bức tranh của Việt Nam đã sáng dần lên, dịch bệnh cơ bản được khống chế tốt. Việt Nam được các nước đánh giá cao và trở thành một trong số ít các nền kinh tế có mức tăng trưởng dương trong năm 2020. Các hoạt động kinh tế đối ngoại đã khai thông trở lại, doanh nghiệp tăng tốc sản xuất kinh doanh. Việc điều hành chính sách tiền tệ luôn hướng tới mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, tạo môi trường ổn định, tích cực cho doanh nghiệp sản xuất kinh doanh. Nhờ đó, hoạt động kinh tế đối ngoại năm 2020 thể hiện qua cán cân thanh toán quốc tế của Việt Nam có những điểm sáng bất ngờ, củng cố thêm vị thế đối ngoại của Việt Nam trên trường quốc tế.
 
Thương mại hàng hóa ghi dấu ấn với mức xuất siêu kỷ lục 
 
Thương mại hàng hóa năm 2020 đã trải qua nhiều biến động, khó dự đoán do những ảnh hưởng không mong muốn từ sự bùng phát của đại dịch Covid-19 trên phạm vi toàn cầu. Tuy nhiên, kết thúc năm 2020, hoạt động giao thương hàng hóa đã đạt cột mốc mới, vượt ngoài dự báo. Cán cân thương mại năm 2020 xuất siêu ấn tượng, ở mức 19,1 tỷ USD nhờ xuất khẩu tăng trưởng nhẹ trong khi nhập khẩu chững lại. Tổng kim ngạch thương mại ước đạt 544 tỷ USD, độ mở nền kinh tế¹ tiếp tục ở mức cao gần 200% GDP. Xuất khẩu hàng hóa ước đạt 281,5 tỷ USD, tăng 6,5% so với năm 2019. Nhập khẩu hàng hóa ước tăng 3,6% so với năm 2019. Xuất siêu ở mức 6,8% tổng kim ngạch xuất khẩu, đây là mức xuất siêu lớn nhất từ trước đến nay.
 
Xuất siêu ở mức cao kỷ lục trong năm 2020 là do xuất khẩu tăng khá trong khi nhập khẩu chậm lại
 
Xuất khẩu của Việt Nam đã ghi nhận mức tăng trưởng khá trong bối cảnh thương mại, đầu tư toàn cầu bị gián đoạn do đại dịch Covid-19. Theo dự báo của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) hồi tháng 10/2020, tăng trưởng kinh tế toàn cầu được dự báo giảm 4,4%, trong đó, các nước phát triển đồng thời là các đối tác thương mại chính của Việt Nam như Mỹ, EU, Nhật Bản đều được dự báo tăng trưởng âm ở mức lần lượt là  -4,3%; -8,3%; -5,3%. Thương mại toàn cầu năm 2020 được dự báo giảm 10%. Như vậy có thể thấy, Việt Nam đạt được kết quả xuất khẩu năm 2020 tăng trưởng 6,5% trong bối cảnh suy thoái toàn cầu là một thành công đáng khích lệ. Xuất khẩu năm 2020 tăng nhờ một số mặt hàng tăng khá như gỗ và sản phẩm gỗ, sắt thép các loại, máy tính, sản phẩm điện tử; máy móc thiết bị phụ tùng. Đây là kết quả của các nỗ lực của Chính phủ trong việc ổn định kinh tế vĩ mô, khống chế tốt dịch bệnh, sự chung tay của các bộ, ngành trong việc hỗ trợ tích cực cho các doanh nghiệp và cũng là thành quả của các doanh nghiệp vượt khó, tận dụng thời cơ trong khó khăn để đẩy mạnh xuất khẩu.
 
Nhập khẩu hàng hóa năm 2020 tăng trưởng thấp do nhu cầu nhập khẩu nguyên vật liệu sản xuất giảm trong bối cảnh kinh tế toàn cầu suy thoái vì đại dịch. Nhập khẩu hàng hóa ước tăng trưởng 3,6%, thấp hơn mức tăng 7% của năm 2019. Nhập khẩu các mặt hàng nguyên vật liệu phục vụ cho sản xuất như chất dẻo, vải các loại, sắt thép các loại đều giảm do dịch bệnh đã ảnh hưởng đến cầu tiêu dùng của các nước là đối tác thương mại lớn của Việt Nam. Trong khi đó, mặt hàng máy tính, sản phẩm điện tử là nhóm hàng nhập khẩu lớn nhất, chiếm tới 24,4% tổng kim ngạch nhập khẩu. 
 
Thặng dư thương mại cao cũng là nhờ sự dịch chuyển dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) với các hoạt động thương mại theo hướng tăng thu từ hoạt động gia công, chế biến, chế tạo 
 
Khu vực doanh nghiệp FDI tiếp tục là nhân tố chính thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu của cả nước. Năm 2020, khu vực FDI ước xuất siêu 33 tỷ USD, trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước xuất, nhập khẩu đều tăng trưởng âm và tiếp tục nhập siêu 14 tỷ USD. Trong nhiều năm qua, thương mại hàng hóa của Việt Nam tiếp tục ghi nhận sự chi phối của các doanh nghiệp FDI, đặc biệt là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực gia công, lắp ghép các mặt hàng công nghệ cao như điện thoại, máy tính, linh kiện, máy ảnh, máy móc. Xuất khẩu các mặt hàng này chiếm tới trên 40% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Cùng với xu hướng dịch chuyển đầu tư của các doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực sản xuất hàng công nghệ cao từ Trung Quốc, dự kiến thu xuất khẩu từ nhóm mặt hàng này sẽ tiếp tục tăng cao trong thời gian tới.
 
Hoạt động thương mại của Việt Nam tiếp tục hưởng lợi từ cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung với thặng dư đối với Mỹ gia tăng và nhập siêu từ Trung Quốc giảm
 
Hoạt động xuất khẩu năm 2020 một số thị trường giảm như EU, ASEAN, Hàn Quốc, trong khi xuất khẩu sang Mỹ và Trung Quốc lại tăng mạnh. Xuất khẩu sang Mỹ tăng 24,8%, Trung Quốc tăng 16,1%. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu từ một số thị trường phục hồi nhẹ so với năm trước như Trung Quốc, Nhật Bản, EU nhưng nhập khẩu từ Hàn Quốc, ASEAN, Hoa Kỳ vẫn giảm. Cụ thể: nhập khẩu từ Trung Quốc tăng 8,9%, Nhật Bản tăng 3,6%, EU tăng 2,7%, trong khi Hàn Quốc giảm 3,4%, ASEAN giảm 7,4%, Mỹ giảm 4,7%. Mỹ tiếp tục là thị trường có thặng dư thương mại cao nhất của Việt Nam với con số đạt gần 57 tỷ USD, tăng 34,1%, còn Trung Quốc là thị trường có thâm hụt thương mại cao nhất của Việt Nam trong 11 tháng năm 2020 với con số đạt 31,5 tỷ USD, chỉ tăng 3% so với cùng kỳ năm 2019.

 


Khu vực doanh nghiệp FDI là nhân tố chính thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu
 
Cán cân dịch vụ thâm hụt tăng đột biến do dịch vụ du lịch gần như đóng băng trong năm 2020 vì đại dịch Covid-19
 
Nguồn thu xuất khẩu dịch vụ thấp nhất 20 năm qua do thu từ xuất khẩu dịch vụ du lịch đình trệ bởi đại dịch Covid-19. Trong những năm trước đây, thu từ xuất khẩu dịch vụ du lịch luôn chiếm tỷ trọng cao (trên 60% tổng thu từ xuất khẩu dịch vụ du lịch), là một trong những nguồn thu dịch vụ quan trọng nhất. Tuy nhiên, trong năm 2020, hoạt động này gần như đóng băng do tác động xấu của đại dịch Covid-19 khiến cán cân dịch vụ gia tăng thâm hụt. Trong khi đó, chi dịch vụ có giảm nhưng tốc độ và quy mô giảm nhỏ hơn rất nhiều. Do vậy, cán cân dịch vụ năm 2020 thâm hụt ở mức rất cao.
 
Cán cân thu nhập đầu tư tiếp tục thâm hụt
 
Việt Nam đang thu hút ngày một nhiều hơn luồng vốn FDI, tuy nhiên, kênh vốn này đang khiến Việt Nam phải chi trả lợi nhuận nhiều hơn cho các nhà đầu tư FDI nước ngoài. Thâm hụt cán cân thu nhập đầu tư liên tục mở rộng trong những năm qua xuất phát chủ yếu từ nguyên nhân này. Do đó, đây là một trong những nguồn làm giảm thặng dư cán cân vãng lai của Việt Nam.
 
Kiều hối phục hồi trong những tháng cuối năm 2020 giúp gia tăng thặng dư cán cân vãng lai của Việt Nam
 
Dịch bệnh trên toàn cầu tác động ảnh hưởng bất lợi đến thu nhập của người lao động và Việt kiều ở nước ngoài, khiến kiều hối chuyển về nước giảm mạnh trong 6 tháng đầu năm 2020. Tuy nhiên, kiều hối đã phục hồi, tăng nhanh trong quý III/2020 do các nước trên thế giới đã nới lỏng các biện pháp phong tỏa và nhờ những nỗ lực của Chính phủ Việt Nam trong việc kiềm chế dịch bệnh trong nước. Xu hướng phục hồi dòng kiều hối trong 6 tháng cuối năm 2020 giúp kiều hối trong cả năm 2020 phục hồi và dự kiến bằng năm 2019. Kiều hối vẫn chủ yếu đến từ các quốc gia có nhiều người Việt Nam sinh sống và làm việc. Một số quốc gia có kiều hối chuyển về Việt Nam chiếm tỷ trọng cao vẫn là  Mỹ, Nhật Bản, Singapore, Hồng Kông, Hàn Quốc. Dòng kiều hối chuyển về cùng với xuất siêu hàng hóa đã hỗ trợ tích cực cho cán cân vãng lai của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh nguồn thu từ hoạt động xuất khẩu du lịch gần như đóng băng do ảnh hưởng của đại dịch Covid-19.
 
Cán cân vãng lai năm 2020 thặng dư ở mức cao
 
Trải qua một năm nhiều khó khăn nhưng thương mại hàng hóa và chuyển tiền kiều hối về Việt Nam tiếp tục diễn biến tốt, nhiều khả năng cán cân vãng lai năm 2020 tiếp tục thặng dư và đạt thặng dư ở mức cao. Đây là một trong những dấu ấn của hoạt động kinh tế đối ngoại, thể hiện sự điều hành, chỉ đạo đúng hướng của Chính phủ, sự chung tay của các bộ, ngành và đặc biệt là những nỗ lực không ngừng nghỉ để duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh của cả nền kinh tế.



Năm 2020, kinh tế toàn cầu biến động bất lợi, nhưng kinh tế đối ngoại của Việt Nam vẫn rất nhiều điểm sáng, trong đó phải kể đến đóng góp của việc điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước trong việc kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, ổn định thị trường ngoại tệ, tăng dự trữ ngoại hối để củng cố lòng tin của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm và đầu tư nước ngoài.
 

 
Dòng vốn FDI tiếp tục duy trì ở mức khá giúp cán cân tài chính năm 2020 thặng dư, hỗ trợ tích cực cho nguồn cung ngoại tệ của nền kinh tế 
 
Đại dịch Covid-19 trên thế giới và tại Việt Nam đã có tác động không nhỏ tới dòng vốn FDI đổ vào Việt Nam trong thời gian gần đây. Mặc dù các nhà đầu tư nước ngoài vẫn rất tin tưởng vào môi trường đầu tư Việt Nam nhưng việc đi lại của các nhà đầu tư chưa thể thuận tiện như thời điểm trước dịch bệnh, nên hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như các quyết định đầu tư mới và mở rộng quy mô dự án chịu nhiều ảnh hưởng. Vốn giải ngân của nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài năm 2020 dự kiến giảm nhẹ 3,8% so với năm 2019. Tuy nhiên, đây là mức giải ngân khá trong bối cảnh đầu tư toàn cầu đang giảm mạnh vì dịch bệnh Covid-19 (UNCTAD dự báo FDI toàn cầu sụt giảm 30 - 40% trong năm 2020). Là một trong những luồng vốn đầu tư dài hạn, vốn FDI giải ngân được duy trì đã và đang hỗ trợ tích cực cho nguồn cung ngoại tệ của nền kinh tế, hỗ trợ cho cán cân vốn và tài chính của Việt Nam tiếp tục thặng dư trong năm 2020.
 
Luồng vốn đầu tư gián tiếp chuyển sang thâm hụt sau 4 năm thặng dư liên tục
 
Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua một năm nhiều biến động. Chỉ số chứng khoán VNI đã giảm mạnh từ trên 1.000 điểm cuối năm 2019 xuống 645 điểm cuối tháng 3/2020 trước tình hình xấu của dịch Covid-19. Cùng với sự phục hồi dần của sản xuất kinh doanh trong nước và kiểm soát dịch bệnh tốt của Việt Nam, thị trường chứng khoán đã tăng dần trong quý II, quý III và tăng mạnh trong quý cuối năm 2020. VNI đã có phiên vượt mốc 1.100 điểm, thanh khoản thị trường dồi dào, các nhà đầu tư gián tiếp nước ngoài tăng mạnh bán chốt lời. Cùng với việc Chính phủ thực hiện tất toán trái phiếu phát hành trên thị trường quốc tế, dòng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài năm qua đã chuyển sang thâm hụt. Tuy nhiên, tác động này tới cán cân vốn và tài chính là không nhiều do cán cân vốn và tài chính được bù đắp chủ yếu bởi luồng vốn dài hạn, ổn định là FDI.
 
Dự trữ ngoại hối gia tăng, củng cố độ tín nhiệm quốc gia
 
Có thể nói, việc điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt, chủ động của Ngân hàng Nhà nước đã góp phần tích cực đem đến những dấu ấn kinh tế đối ngoại năm 2020 thông qua ổn định giá cả, ổn định kinh tế vĩ mô. Tỷ giá được duy trì ổn định trong năm 2020 hỗ trợ tích cực cho các hoạt động giao thương trong bối cảnh USD giảm giá khá mạnh trên thị trường quốc tế. Bên cạnh đó, lạm phát được kiểm soát tốt, các mức lãi suất được điều chỉnh giảm đã và đang hỗ trợ nhiều hơn cho tăng trưởng kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô, củng cố niềm tin cho các nhà đầu tư vào Việt Nam. Vượt qua những khó khăn, nền kinh tế Việt Nam năm 2020 đã đạt những thành tựu bất ngờ từ hoạt động kinh tế đối ngoại. Xuất khẩu tăng khá, xuất siêu cao kỷ lục, dòng kiều hối duy trì ở mức cao cùng với dòng vốn FDI tiếp tục giải ngân tại Việt Nam đã đem lại nguồn cung ngoại tệ lớn cho nền kinh tế. Năm 2020 là một năm thị trường ngoại hối và tỷ giá trong nước khá ổn định, tâm lý găm giữ ngoại tệ trong dân cư giảm đáng kể, giúp Ngân hàng Nhà nước mua được một lượng lớn ngoại tệ từ các tổ chức tín dụng, gia tăng thặng dư cán cân thanh toán tổng thể. Nhờ đó, dự trữ ngoại hối Nhà nước được củng cố vững chắc, tương đương khoảng 4 tháng nhập khẩu hàng hóa, góp phần củng cố, tạo niềm tin cho giới đầu tư và nâng cao hệ số tín nhiệm của Việt Nam trên trường quốc tế.
 
Có thể nói, năm 2020 là một năm đặc biệt với dấu ấn của hoạt động thương mại khởi sắc và xuất siêu ở mức kỷ lục. Đây là nhờ lợi thế về cơ cấu kinh tế của một nước đang phát triển mà hoạt động thương mại dựa nhiều vào hoạt động gia công, chế biến với vai trò chủ đạo của khu vực doanh nghiệp FDI. Cán cân vãng lai thặng dư gia tăng làm củng cố thêm tích lũy của nền kinh tế, tạo đà tăng trưởng bền vững trong tương lai. Xu hướng Việt Nam tiếp tục là điểm đến của vốn FDI trong bối cảnh dòng vốn FDI đang chuyển hướng đầu tư khá mạnh mẽ do tác động của các cuộc chiến thương mại quy mô toàn cầu. Năm 2020, kinh tế toàn cầu biến động bất lợi, nhưng kinh tế đối ngoại của Việt Nam vẫn rất nhiều điểm sáng, trong đó phải kể đến đóng góp của việc điều hành chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước trong việc kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, ổn định thị trường ngoại tệ, tăng dự trữ ngoại hối để củng cố lòng tin của các tổ chức xếp hạng tín nhiệm và đầu tư nước ngoài.
 
Hướng tới năm 2021, nền kinh tế thế giới và Việt Nam sẽ chuyển biến tích cực hơn khi đại dịch Covid-19 được kiểm soát tốt hơn, thương mại của Việt Nam có xu hướng hồi phục cả hai chiều xuất khẩu và nhập khẩu. Kiều hối sẽ tiếp tục về Việt Nam. Các luồng vốn như FDI tiếp tục duy trì. Như vậy, nguồn cung ngoại tệ cho thị trường sẽ tiếp tục dồi dào, Ngân hàng Nhà nước sẽ có nhiều dư địa để điều tiết thị trường, đáp ứng đầy đủ các nhu cầu ngoại tệ hợp pháp trong nước.
 
¹Độ mở cửa của nền kinh tế = Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu/ GDP.


Nguyễn Đức Long 
Vụ trưởng Vụ Dự báo, thống kê, NHNN

Tạp chí Ngân hàng số 3+4/2021
Bình luận Ý kiến của bạn sẽ được biên tập trước khi đăng. Xin vui lòng gõ tiếng Việt có dấu
Tâm lý nhà đầu tư trên thị trường tài chính Việt Nam

Thị trường tiền tệ

Trên thị trường, tâm lý các nhà đầu tư luôn chi phối rất lớn đến mức độ ổn định của thị trường, đặc biệt là đối với thị trường tài chính, sự tác động của yếu tố tâm lý luôn diễn biến rất phức tạp, khiến thị trường tài chính luôn tiềm ẩn yếu tố bất ổn định rất cao